Charles Lindbergh là phi công người Mỹ đầu tiên bay một mình, không nghỉ, vượt Đại Tây Dương. Ông cất cánh từ sân bay Roosevelt Field gần New York sáng 20/5/1927 và hạ cánh xuống sân bay Le Bourget ở Paris tối 21/5, sau khoảng 33 giờ 30 phút trên chiếc máy bay một động cơ mang tên Spirit of St. Louis. Chuyến bay giúp ông giành giải thưởng Orteig 25.000 đô la và biến ông thành người nổi tiếng nhất thế giới lúc bấy giờ.
Giải thưởng Orteig và cuộc đua chết chóc
Năm 1919, Raymond Orteig, chủ khách sạn người Mỹ gốc Pháp ở New York, treo giải 25.000 đô la cho phi công đầu tiên bay thẳng không nghỉ giữa New York và Paris, theo chiều nào cũng được. Quãng đường khoảng 5.800 km, dài gần gấp đôi chuyến vượt Đại Tây Dương đầu tiên mà Alcock và Brown thực hiện cùng năm 1919, từ Newfoundland sang Ireland.
Suốt nhiều năm, chưa máy bay nào đủ sức. Đến giữa thập niên 1920, động cơ đáng tin hơn, và cuộc đua trở nên nóng bỏng. Nó cũng đầy tang tóc:
- Tháng 9/1926: chiếc máy bay ba động cơ của phi công Pháp René Fonck, chở quá nặng, rơi và bốc cháy khi cất cánh ở New York. Fonck thoát nạn, hai thành viên tổ bay thiệt mạng.
- Tháng 4/1927: Noel Davis và Stanton Wooster tử nạn khi bay thử chiếc máy bay dự định dùng cho cuộc thi.
- Ngày 8–9/5/1927: hai phi công Pháp Charles Nungesser và François Coli cất cánh từ Paris trên chiếc L'Oiseau Blanc (Cánh chim trắng) bay về New York, rồi mất tích. Đến nay chưa tìm thấy xác máy bay.
Lindbergh khi ấy 25 tuổi, là phi công đưa thư hàng không trên tuyến St. Louis – Chicago, từng là phi công nhào lộn biểu diễn. Ông không nổi tiếng, ít tiền, và là ứng viên bị đánh giá thấp nhất. Nhóm doanh nhân ở St. Louis tài trợ ông, nên chiếc máy bay mang tên thành phố này.
Spirit of St. Louis: chiếc máy bay "toàn là thùng xăng"
Các đối thủ chuẩn bị máy bay nhiều động cơ, nhiều người lái, có điện đài. Lindbergh nghĩ ngược lại: một động cơ, một người, càng nhẹ càng tốt. Mọi kilôgam bớt được là thêm nhiên liệu.
Hãng nhỏ Ryan Airlines ở San Diego đóng chiếc máy bay trong khoảng 60 ngày, dựa trên mẫu thư tín M-2 của họ. Chiếc máy bay mang tên kỹ thuật Ryan NYP (New York – Paris).
| Thông số | Spirit of St. Louis |
|---|---|
| Kiểu | Một tầng cánh, cánh cao, một chỗ ngồi |
| Động cơ | Wright Whirlwind J-5C, 9 xi-lanh hình sao, khoảng 223 mã lực |
| Sải cánh | khoảng 14 m |
| Nhiên liệu | khoảng 450 gallon Mỹ (hơn 1.700 lít) |
| Thiết bị bị bỏ | điện đài, dù, đèn pha, ghế đệm êm |
Thùng nhiên liệu chính đặt ngay phía trước buồng lái, giữa động cơ và phi công. Lý do an toàn: nếu hạ cánh bắt buộc, phi công không bị kẹp giữa động cơ và thùng xăng. Cái giá là Lindbergh không nhìn thẳng ra phía trước được. Ông dùng một kính tiềm vọng nhỏ và ngó ra cửa sổ hai bên. Ông bay với la bàn, đồng hồ, bản đồ và tính toán dẫn đường bằng tay.
33 giờ rưỡi một mình trên biển
Sáng 20/5/1927, đường băng Roosevelt Field ướt vì mưa đêm trước. Chiếc máy bay chở nặng nhích chậm trên nền đất mềm, chỉ vừa kịp vượt qua đường dây điện ở cuối sân. Lindbergh bay dọc bờ biển New England, qua Nova Scotia và Newfoundland, rồi ra biển khơi khi trời tối.
Kẻ thù lớn nhất là giấc ngủ. Ông đã thức gần như trọn đêm trước khi bay. Trong cuốn sách viết về chuyến bay, ông kể có lúc ngủ gật với mắt mở, và về sau thấy những hình bóng như ảo giác trong buồng lái. Ông bay sát mặt sóng để tỉnh táo, rồi lên cao né mây và băng bám cánh.
Khoảng 27–28 giờ sau khi cất cánh, ông thấy thuyền đánh cá, rồi bờ biển tây nam Ireland. Ông nhận ra mình bay gần như đúng hướng, chỉ lệch rất ít so với dự tính sau hàng nghìn km dẫn đường bằng la bàn và tính nhẩm. Ông bay qua nam nước Anh, qua eo biển, theo sông Seine về Paris.
Khoảng 22 giờ 22 phút tối 21/5 theo giờ Paris, Spirit of St. Louis hạ cánh xuống Le Bourget. Ước tính từ 100.000 đến 150.000 người đã chờ sẵn và tràn ra đường băng. Đám đông phấn khích đến mức xé cả vải máy bay làm kỷ niệm, và Lindbergh phải được đưa đi khỏi đó.
Lindbergh có phải người đầu tiên bay qua Đại Tây Dương không?
Không, và đây là chỗ hay nhầm. Năm 1919, John Alcock và Arthur Whitten Brown đã bay thẳng qua Đại Tây Dương, từ Newfoundland đến Clifden ở Ireland, khoảng 16 giờ, trên chiếc Vickers Vimy hai động cơ. Cũng năm 1919, khí cầu R34 của Anh bay qua Đại Tây Dương. Kỷ lục của Lindbergh là: người đầu tiên bay một mình, không nghỉ, và chuyến bay thẳng đầu tiên nối hai thành phố lớn New York và Paris.
"Cơn sốt Lindbergh" và cú hích cho ngành hàng không
Lindbergh trở về Mỹ trên một tàu tuần dương, được tổ chức diễu hành ở New York với hàng triệu người đổ ra đường. Ông nhận Huân chương Danh dự của Quốc hội Mỹ. Năm 1927, với tài trợ của Quỹ Daniel Guggenheim, ông bay chiếc Spirit of St. Louis đi khắp 48 bang Mỹ thời đó để cổ vũ hàng không.
Tác động thật sự nằm ở kinh tế. Trước 1927, đi máy bay bị coi là mạo hiểm của những người liều lĩnh. Sau chuyến bay, các nhà đầu tư đổ tiền vào hãng hàng không và nhà máy chế tạo. Số người xin bằng phi công tăng mạnh, cổ phiếu ngành hàng không tăng vọt, số lượt khách đi máy bay ở Mỹ tăng nhanh trong vài năm tiếp theo. Giới sử học hàng không gọi đây là "cơn sốt Lindbergh". Lindbergh sau đó làm cố vấn kỹ thuật cho các hãng hàng không như Transcontinental Air Transport và Pan American, góp phần khảo sát các tuyến bay dài, trong đó có tuyến qua Thái Bình Dương và Bắc Cực.
Một cuộc đời nhiều mặt sáng tối
Cuộc đời Lindbergh sau 1927 không chỉ có vinh quang. Năm 1932, con trai đầu lòng của ông bị bắt cóc và sát hại, vụ án chấn động nước Mỹ. Sức ép báo chí khiến gia đình ông sang sống ở châu Âu một thời gian.
Cuối thập niên 1930, Lindbergh trở thành nhân vật gây tranh cãi về chính trị. Ông lên tiếng phản đối việc Mỹ tham gia vào cuộc chiến ở châu Âu, có những bài phát biểu bị chỉ trích nặng nề, và mối liên hệ của ông với nước Đức thời đó đến nay vẫn là chủ đề tranh luận của các nhà sử học. Những người viết tiểu sử nghiêm túc đều nhắc cả hai mặt: một phi công kiệt xuất và một nhân vật công chúng có nhiều quan điểm sai lầm.
Về già, ông dành nhiều thời gian cho bảo tồn thiên nhiên. Cuốn "The Spirit of St. Louis" ông viết về chuyến bay đoạt giải Pulitzer năm 1954. Ông mất năm 1974 ở Hawaii. Vợ ông, Anne Morrow Lindbergh, cũng là phi công và nhà văn, từng làm hoa tiêu và điện báo viên trong nhiều chuyến bay khảo sát của hai vợ chồng.
Góc nhìn hôm nay: chuyến bay ấy dạy gì
Bài học kỹ thuật dễ thấy nhất là sự tinh gọn. Đối thủ của Lindbergh thua không phải vì thiếu dũng cảm mà vì máy bay quá nặng, quá phức tạp. Lindbergh chọn đúng một mục tiêu là tầm bay, và bỏ mọi thứ không phục vụ mục tiêu đó, kể cả điện đài và dù. Cách nghĩ "bỏ bớt thay vì thêm vào" vẫn được dùng làm ví dụ trong thiết kế kỹ thuật.
Ngày nay, quãng đường New York – Paris được máy bay phản lực đi trong khoảng 7–8 giờ, với vài trăm hành khách ngồi xem phim. So với 33 giờ rưỡi một mình, không nhìn thấy phía trước, đó là khoảng cách của chưa đầy một thế kỷ.
- Chiếc Spirit of St. Louis thật treo trong sảnh chính Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia (Smithsonian) ở Washington, cạnh chiếc Wright Flyer.
- Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Le Bourget nằm ngay trên sân bay nơi ông hạ cánh.
- Sách: "The Spirit of St. Louis" của chính Lindbergh; tiểu sử "Lindbergh" của A. Scott Berg (đoạt giải Pulitzer 1999) nhìn cả mặt sáng và tối.
- Phim: "The Spirit of St. Louis" (1957), James Stewart đóng vai Lindbergh, dựng lại chuyến bay khá sát sách.
Câu hỏi thường gặp
Lindbergh bay qua Đại Tây Dương năm nào?
Từ ngày 20 đến 21/5/1927. Ông cất cánh từ Roosevelt Field gần New York và hạ cánh ở Le Bourget, Paris, sau khoảng 33 giờ 30 phút bay liên tục một mình.
Máy bay của Lindbergh tên là gì?
Spirit of St. Louis, tên kỹ thuật Ryan NYP, do hãng Ryan Airlines ở San Diego đóng. Đây là máy bay một động cơ, một chỗ ngồi, gần như toàn bộ được thiết kế để chở nhiều nhiên liệu nhất có thể.
Ai là người đầu tiên bay qua Đại Tây Dương?
John Alcock và Arthur Whitten Brown bay thẳng không nghỉ qua Đại Tây Dương năm 1919, từ Newfoundland đến Ireland. Lindbergh là người đầu tiên làm việc đó một mình, và chuyến bay của ông dài gần gấp đôi.
Giải thưởng Orteig là gì?
Giải 25.000 đô la do chủ khách sạn Raymond Orteig treo năm 1919 cho phi công đầu tiên bay thẳng giữa New York và Paris. Nhiều phi công tử nạn hoặc mất tích khi cố giành giải trước khi Lindbergh thắng năm 1927.
Vì sao Lindbergh không mang điện đài và dù?
Để giảm trọng lượng, dành chỗ cho nhiên liệu. Mỗi kilôgam bớt được là thêm quãng bay dự phòng. Ông chấp nhận rủi ro mất liên lạc hoàn toàn trong suốt chuyến bay qua biển.
Chiếc Spirit of St. Louis bây giờ ở đâu?
Chiếc máy bay thật đang treo trong Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia của Smithsonian ở Washington. Nhiều bản sao bay được và bản mô hình được trưng bày ở San Diego, St. Louis và các nơi khác.
