Mùa trời đẹp ở Việt Nam: tháng nào trong xanh, khô ráo theo từng vùng

Không có một "mùa trời đẹp" chung cho cả Việt Nam, vì đất nước trải dài hơn 15 vĩ độ với ba kiểu khí hậu khác nhau. Nói gọn: miền Bắc đẹp nhất vào mùa thu, khoảng tháng 9 tới tháng 11; miền Nam và Tây Nguyên trong xanh nhất vào mùa khô, khoảng tháng 12 tới tháng 4; còn dải ven biển miền Trung khô ráo nhất vào khoảng tháng 2 tới tháng 8, tránh mùa mưa lũ cuối năm.

"Trời đẹp" cũng tuỳ bạn cần gì: trời trong để ngắm sao, gió êm để bay dù lượn, biển mây để chụp ảnh, hay đơn giản là chuyến bay không bị hoãn. Bài này đi qua từng vùng, theo con mắt của người hay ngẩng nhìn trời.

Vì sao mỗi miền một mùa

Thời tiết Việt Nam do hai luồng gió mùa lớn chi phối:

• Gió mùa đông bắc (khoảng tháng 11 tới tháng 4): không khí lạnh từ lục địa châu Á tràn xuống. Miền Bắc lạnh, khô đầu mùa rồi ẩm, mưa phùn cuối mùa. Khi đi qua vịnh Bắc Bộ và va vào dãy Trường Sơn, khối khí lấy thêm hơi ẩm, gây mưa lớn cho ven biển Trung Bộ cuối năm.
• Gió mùa tây nam (khoảng tháng 5 tới tháng 10): không khí ẩm từ Ấn Độ Dương mang mưa tới Nam Bộ và Tây Nguyên. Khi vượt Trường Sơn sang sườn đông, nó mất hơi ẩm và nóng lên, thành gió Lào (gió tây khô nóng) thổi ở Bắc Trung Bộ.

Dãy Trường Sơn và đèo Hải Vân như những bức tường chia khí hậu. Cùng một ngày tháng 11, Hà Nội có thể hanh khô nắng nhẹ, Huế mưa tầm tã, Sài Gòn bắt đầu mùa khô.

Bảng mùa trời theo vùng

Các mốc tháng là quy luật trung bình. Có năm gió mùa đến sớm hay muộn vài tuần, có năm mùa mưa miền Trung kéo sang tận tháng Giêng.

Miền Bắc: mùa thu là mùa của bầu trời

Khi gió mùa tây nam yếu đi và những đợt không khí lạnh đầu mùa còn nhẹ, miền Bắc có một khoảng thời gian trời cao, xanh, ít mây, độ ẩm giảm hẳn. Nắng tháng 10 ở Hà Nội vàng nhẹ, gió heo may hanh hao. Đây cũng là những tháng thời tiết bay ổn định nhất ở Nội Bài: ít dông hơn mùa hè, chưa có sương mù như mùa xuân.

Ở vùng núi, tháng 9 và đầu tháng 10 là mùa lúa chín trên ruộng bậc thang. Mù Cang Chải (nay thuộc tỉnh Lào Cai) trở thành điểm bay dù lượn nổi tiếng nhất nước, với lễ hội bay trên mùa vàng thường tổ chức quanh cuối tháng 9. Lý do không chỉ là cảnh đẹp: cuối mùa mưa, gió êm hơn, nắng ban ngày đủ tạo luồng khí nóng bốc lên dọc sườn núi.

Săn mây từ tháng 10 tới tháng 4

Mùa săn biển mây ở Tà Xùa (Sơn La), Y Tý (Lào Cai) hay đỉnh Fansipan kéo dài từ khoảng tháng 10 tới tháng 4. Biển mây hình thành khi lớp không khí lạnh, ẩm đọng lại trong thung lũng về đêm, bên trên là lớp khí ấm hơn và khô hơn — hiện tượng nghịch nhiệt. Đứng trên đỉnh núi nhìn xuống, mây trải phẳng như mặt biển. Kinh nghiệm của người săn mây: chọn buổi sáng sau một ngày có mưa nhẹ hoặc độ ẩm cao, đêm trời quang lặng gió, lên điểm ngắm trước khi mặt trời mọc.

Miền Trung: hai mặt của dải đất hẹp

Ven biển Trung Bộ có lịch mùa gần như ngược với hai đầu đất nước. Mùa mưa chính rơi vào thu đông, khoảng tháng 9 tới tháng 12, khi bão từ Biển Đông, không khí lạnh từ phía bắc và địa hình Trường Sơn cùng ép không khí ẩm bốc lên. Huế là một trong những nơi mưa nhiều nhất Việt Nam, mưa tập trung mạnh vào tháng 10 và 11.

Đổi lại, từ khoảng tháng 2 tới tháng 8, ven biển miền Trung nắng nhiều, biển lặng. Đà Nẵng, Hội An, Quy Nhơn, Nha Trang đông khách nhất mùa hè vì lý do này. Mùa hè ở Bắc Trung Bộ thì có gió Lào: gió tây khô nóng, nhiệt độ có ngày trên 40 độ C, độ ẩm rất thấp — trời rất trong nhưng nắng gắt.

Vùng Ninh Thuận cũ (nay thuộc tỉnh Khánh Hòa) là nơi có lượng mưa năm thấp nhất cả nước, vì nằm khuất sau dãy núi chắn cả hai luồng gió mùa. Trời ở đây quang mây phần lớn trong năm, gió đều — lý do vùng này có nhiều trang trại điện gió và điện mặt trời.

Miền Nam và Tây Nguyên: mùa khô là mùa trời xanh

Nam Bộ chỉ có hai mùa. Mùa khô từ khoảng tháng 12 tới tháng 4: trời ít mây, nắng, gió chướng thổi từ biển vào, tháng 3–4 nóng nhất. Mùa mưa từ khoảng tháng 5 tới tháng 11, mưa chủ yếu là những cơn dông chiều ngắn, dữ dội rồi tạnh. Với hàng không, mùa mưa ở Tân Sơn Nhất nghĩa là những buổi chiều có thể phải bay chờ, vòng tránh dông.

Tây Nguyên cũng mùa khô từ khoảng tháng 11 tới tháng 4. Đà Lạt mùa khô có những buổi sáng sương mù bức xạ trên thung lũng, trưa trời xanh, đêm lạnh và trong — thời điểm tốt để ngắm sao. Mùa mưa ở đây kéo dài, có tháng mưa gần như mỗi chiều.

Trời đẹp cho từng mục đích

Góc nhìn hôm nay: lên kế hoạch theo trời

• Đừng chỉ nhìn số trung bình. "Tháng 10 Hà Nội đẹp" là xác suất cao, không phải bảo đảm. Bão cuối mùa hay một đợt không khí lạnh sớm vẫn có thể phá vỡ cả tuần.
• Xem dự báo từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia trước chuyến đi vài ngày, nhất là vào mùa bão và mùa mưa lũ miền Trung.
• Lên núi thì chuẩn bị cho thời tiết đổi nhanh. Trên núi cao phía Bắc, một buổi sáng nắng có thể thành chiều sương mù và mưa lạnh chỉ trong vài giờ.
• Đọc thêm: các tài liệu về khí hậu Việt Nam của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu cung cấp số liệu khí hậu trung bình từng trạm, đáng tin hơn những bài "tháng nào đi đâu" chép lại của nhau.