Mù Cang Chải mùa bay dù lượn: đèo Khau Phạ và ruộng bậc thang

Mùa bay dù lượn ở Mù Cang Chải rơi vào khoảng cuối tháng 9 tới giữa tháng 10, khi ruộng bậc thang chín vàng, và điểm bay nổi tiếng nhất là đỉnh đèo Khau Phạ. Từ giữa thập niên 2010, sự kiện dù lượn gắn với mùa lúa chín ở đây đã thành điểm hẹn hằng năm của phi công trong và ngoài nước, kéo theo rất đông khách muốn bay đôi ngắm ruộng từ trên cao. Vùng này nay thuộc tỉnh Lào Cai — trước tháng 7/2025 là tỉnh Yên Bái.

Mù Cang Chải và ruộng bậc thang

Mù Cang Chải là vùng núi cao phía tây nam dãy Hoàng Liên Sơn, nơi người H'Mông chiếm phần lớn dân cư. Ruộng bậc thang ở đây được khai phá qua nhiều thế hệ, men theo sườn núi dốc, có chỗ hàng trăm bậc nối nhau từ chân thung lũng lên tận lưng chừng núi. Nước dẫn từ khe suối trên cao chảy qua từng bậc, bậc trên nuôi bậc dưới.

Giá trị của ruộng bậc thang không chỉ ở cảnh đẹp. Đó là một hệ thống canh tác hoàn chỉnh: chọn sườn có nguồn nước, đắp bờ giữ đất, chia nước theo mùa, trồng giống lúa hợp khí hậu lạnh. Năm 2007, ruộng bậc thang ở ba xã La Pán Tẩn, Chế Cu Nha, Zế Xu Phình được công nhận là danh thắng quốc gia, và năm 2019 được nâng lên di tích quốc gia đặc biệt.

Mỗi năm ruộng có hai lúc đẹp nhất. Khoảng tháng 5–6 là mùa đổ nước: ruộng ngập nước loáng như những mảnh gương xếp tầng, phản chiếu trời. Cuối tháng 9 tới giữa tháng 10 là mùa lúa chín: cả thung lũng chuyển vàng, xen những bậc còn xanh vì cấy muộn. Mùa lúa chín đông khách nhất, và cũng là mùa của dù lượn.

Vì sao đèo Khau Phạ hợp để bay dù lượn

Khau Phạ là con đèo dài trên quốc lộ 32, nối vùng Tú Lệ với Mù Cang Chải, nằm trong nhóm những con đèo hiểm và đẹp nhất miền Bắc. Tên đèo theo tiếng Thái thường được giải nghĩa là "sừng trời". Với người bay dù lượn, nơi này có đủ những thứ cần thiết:

• Độ chênh lớn: từ bãi cất cánh trên đèo xuống thung lũng chênh nhau vài trăm mét, đủ cho một chuyến lượn dài kể cả khi không có khí nóng.
• Sườn núi đón nắng: những ngày nắng thu, sườn núi và ruộng khô dưới thung lũng nóng lên, sinh khí nóng cho phi công có kinh nghiệm bay lâu hơn.
• Bãi đáp rộng: dưới thung lũng có những khoảng ruộng và bãi đủ rộng để hạ cánh, nhất là sau khi đã gặt.
• Cảnh bay: lượn trên ruộng bậc thang vàng, nhìn xuống những bản làng H'Mông bên sườn núi — đây là lý do lớn nhất người ta lên tận đây.

Điểm cần hiểu: Khau Phạ là điểm bay núi cao, gió đổi nhanh theo giờ trong ngày và theo mây. Không phải ngày nào trong mùa cũng bay được. Sáng sớm thường có sương mù dày trong thung lũng; trưa có thể có khí nóng mạnh; chiều có thể có mây kéo đến. Những ngày mưa hoặc gió lớn, các đội bay đều dừng.

Sự kiện dù lượn "Bay trên mùa vàng"

Từ giữa thập niên 2010, chính quyền địa phương phối hợp với các câu lạc bộ dù lượn tổ chức sự kiện dù lượn vào mùa lúa chín, thường được biết đến với tên "Bay trên mùa vàng". Sự kiện thường gắn với chuỗi hoạt động văn hoá, du lịch của mùa lúa chín Mù Cang Chải.

Trong những ngày sự kiện, hàng chục phi công trong nước và quốc tế cùng bay, có phần trình diễn, có khi có thi bay chính xác (hạ cánh vào một điểm đích). Phần lớn khách thì đến để bay đôi. Lịch cụ thể mỗi năm một khác, phụ thuộc vào thời điểm lúa chín và kế hoạch của địa phương — nên xem thông báo chính thức của tỉnh hoặc của các câu lạc bộ dù lượn trước khi đặt chuyến.

Ngoài những ngày sự kiện, trong mùa thu các đơn vị bay đôi vẫn hoạt động ở Khau Phạ khi thời tiết cho phép. Mùa đổ nước tháng 5–6 cũng có người bay, nhưng ít hơn.

Một chuyến bay đôi ở Khau Phạ diễn ra thế nào

Theo cách tổ chức thường gặp ở các đơn vị bay đôi:

1. Đăng ký và cân: khách khai cân nặng, tình trạng sức khoẻ, ký cam kết. Đơn vị cho biết khung giờ dự kiến, nhưng giờ bay thật phụ thuộc thời tiết.
2. Lên bãi cất cánh: từ dưới thung lũng hoặc từ thị trấn, xe đưa khách lên đỉnh đèo. Khách chờ đến lượt, có khi vài tiếng nếu đông.
3. Hướng dẫn ngắn: phi công giải thích cách đứng, cách chạy khi cất cánh, tư thế ngồi trên không, cách giơ chân và đứng dậy khi hạ cánh.
4. Cất cánh: khách đeo ghế đứng trước, phi công phía sau. Khi gió đều, phi công dựng cánh, cả hai chạy vài bước xuống dốc và rời đất.
5. Trên không: chuyến bay thường kéo dài từ khoảng 10 tới 20 phút, có khi lâu hơn nếu có khí nóng. Phi công thường có máy quay gắn gậy để quay lại chuyến bay.
6. Hạ cánh: dù vào bãi đáp dưới thung lũng ngược chiều gió. Khách đứng dậy, chạy theo hoặc ngồi trượt theo hướng dẫn của phi công.

Vì chờ thời tiết là chuyện thường, nên dành ít nhất hai ngày ở Mù Cang Chải nếu mục tiêu chính là bay. Đến một hôm, bay sáng hôm sau, rồi về là lịch dễ hỏng nhất.

Chuẩn bị gì khi lên Mù Cang Chải bay

Một lưu ý cho người say xe: đường đèo Khau Phạ nhiều khúc cua gấp và dốc. Uống thuốc chống say trước khi đi xe, nhưng hỏi phi công trước nếu định bay cùng ngày, vì một số loại thuốc gây buồn ngủ.

Bay có trách nhiệm trên đất của người khác

Ruộng bậc thang là sinh kế của người dân, không phải sân khấu dựng cho khách. Mấy điều nên nhớ:

• Bãi đáp trên ruộng chỉ dùng khi đã gặt hoặc khi đơn vị tổ chức đã thoả thuận với chủ ruộng. Không tự ý đi xuống ruộng lúa đang chín để chụp ảnh.
• Không giẫm lên bờ ruộng — bờ hỏng thì nước chảy mất, cả bậc dưới thiếu nước.
• Hỏi trước khi chụp ảnh người dân, nhất là trẻ em và người già.
• Rác mang lên đèo thì mang xuống. Đỉnh đèo đông người vào mùa cao điểm, rác dễ thành vấn đề.

Góc nhìn hôm nay

Dù lượn đã giúp Mù Cang Chải được biết đến xa hơn, nhưng điều làm nơi này đặc biệt vẫn là ruộng bậc thang và những người làm ra nó. Nếu có thời gian, sau chuyến bay hãy dành một ngày đi bộ quanh La Pán Tẩn hoặc Chế Cu Nha, nhìn từ dưới lên những con bờ đã nhìn từ trên xuống. Ở đồi Mâm Xôi (La Pán Tẩn) có thể thấy rõ vì sao người ta gọi một quả đồi tròn phủ ruộng bậc thang như thế.

Tháng 5–6 là lựa chọn thay thế cho người không thích đông: ruộng đổ nước, ít khách, vẫn có thể bay khi trời thuận. Còn với ai mê chụp ảnh, ngắm dù lượn bay qua ruộng lúc nắng xiên buổi chiều từ một mỏm đồi đối diện cũng là một trải nghiệm đáng giá không kém chuyến bay.