Hành lý xách tay bị giới hạn chất lỏng (thường mỗi chai không quá 100 ml, gom trong một túi trong suốt khoảng 1 lít), cấm vật sắc nhọn và vật nguy hiểm, còn pin lithium dự phòng như sạc dự phòng thì ngược lại: bắt buộc mang theo người, không được ký gửi. Mỗi quy định đều có một sự kiện đứng sau. Hiểu lý do giúp xếp đồ đúng ngay từ nhà và qua cửa soi chiếu nhanh hơn.
An ninh hàng không và an toàn hàng không khác nhau
Ngành hàng không phân biệt hai khái niệm. An toàn (safety) là chống tai nạn không cố ý: hỏng hóc, thời tiết, sai sót. An ninh (security) là chống hành vi can thiệp bất hợp pháp có chủ đích: không tặc, phá hoại, mang vũ khí. Phụ lục 17 của Công ước Chicago quy định chuẩn chung về an ninh. Mỗi nước có danh mục vật phẩm cấm, hạn chế riêng, nhưng đều dựa trên khung này.
Soi chiếu ở sân bay phục vụ cả hai mục đích. Máy soi tìm vũ khí, chất nổ (an ninh), đồng thời tìm hàng nguy hiểm như pin hỏng, bình gas, chất dễ cháy (an toàn).
Vì sao có quy định chất lỏng 100 ml
Tháng 8 năm 2006, cảnh sát Anh phá một âm mưu dùng chất nổ lỏng giấu trong chai nước ngọt để đánh bom nhiều máy bay từ London sang Bắc Mỹ. Ngay sau đó chất lỏng bị cấm hẳn trên khoang ở nhiều nơi. Đến tháng 11 năm 2006, Liên minh châu Âu và nhiều nước áp dụng quy tắc đã quen thuộc đến nay:
- Mỗi lọ, chai không quá 100 ml (tính theo dung tích ghi trên lọ, không phải lượng còn lại bên trong).
- Tất cả gom trong một túi nhựa trong suốt, có khoá kéo, dung tích khoảng 1 lít.
- Mỗi hành khách một túi, lấy ra đặt riêng khi soi.
- Ngoại lệ: thuốc cần dùng trong chuyến bay, sữa và thức ăn cho em bé, với lượng hợp lý; có thể phải trình kiểm tra.
Chất lỏng theo nghĩa rộng: nước, kem, gel, dầu gội, kem đánh răng, nước hoa, sữa chua, mật ong, tương ớt, nước mắm. Mỹ phẩm dạng xịt cũng tính.
Một số sân bay đã lắp máy soi cắt lớp (CT) cho hành lý xách tay, phân tích được chất lỏng mà không cần lấy ra, và từng nới giới hạn. Tuy vậy vì vướng chuẩn và kỹ thuật, có nơi đã phải tạm quay lại giới hạn 100 ml. Quy định cụ thể tuỳ sân bay, nên cứ xếp theo chuẩn 100 ml là chắc nhất.
Pin lithium: thứ cần chú ý nhất hiện nay
Pin lithium-ion trong điện thoại, máy tính, sạc dự phòng chứa nhiều năng lượng. Khi bị đè méo, đoản mạch, quá nhiệt hay lỗi sản xuất, nó có thể rơi vào trạng thái tự gia nhiệt dây chuyền (thermal runaway): nóng lên, phun khói, bốc cháy, có thể lan sang pin bên cạnh. Trong khoang hành khách, tiếp viên nhìn thấy và dập được bằng bình chữa cháy, nước và túi chuyên dụng. Trong khoang hàng ký gửi, không ai thấy cho tới khi đám cháy lớn.
Vì vậy quy tắc của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và IATA về hàng nguy hiểm, được các hãng áp dụng:
| Dung lượng pin | Xách tay | Ký gửi |
|---|---|---|
| Đến 100 Wh | Được mang (sạc dự phòng, pin rời đều phải để trong xách tay) | Pin rời, sạc dự phòng: cấm. Pin lắp trong thiết bị: tuỳ quy định, nên tắt hẳn |
| Trên 100 đến 160 Wh | Được mang nếu hãng chấp thuận, thường giới hạn số lượng | Pin rời: cấm |
| Trên 160 Wh | Cấm trên máy bay chở khách | Cấm |
Đổi mAh sang Wh
Sạc dự phòng thường ghi dung lượng bằng mAh. Công thức: Wh = mAh × điện áp (V) ÷ 1000. Pin lithium-ion thường có điện áp danh định 3,6–3,7 V. Ví dụ:
- Sạc 10.000 mAh × 3,7 V ÷ 1000 = 37 Wh.
- Sạc 20.000 mAh × 3,7 V ÷ 1000 = 74 Wh.
- Sạc 30.000 mAh × 3,7 V ÷ 1000 = 111 Wh, đã vượt 100 Wh, cần hãng chấp thuận.
Sạc dự phòng không ghi rõ dung lượng, ghi mờ hoặc nhãn bị bong thường bị giữ lại ở cửa soi, vì nhân viên không có cách xác định nó thuộc mức nào.
Siết chặt sau các vụ cháy
Tháng 1 năm 2025, một chiếc A321 của Air Busan bốc cháy trong lúc chuẩn bị cất cánh ở sân bay Gimhae, Hàn Quốc; mọi người sơ tán an toàn, và kết quả điều tra ban đầu hướng tới một sạc dự phòng trong hộc hành lý. Sau đó nhiều nhà chức trách và hãng hàng không ở châu Á, kể cả Việt Nam, siết lại: cấm dùng sạc dự phòng để sạc thiết bị trong khi bay, yêu cầu để sạc ở chỗ nhìn thấy được chứ không nhét trong hộc trên đầu, hoặc bọc kín cực pin. Chi tiết thay đổi theo từng hãng, nên đọc thông báo của hãng trước chuyến bay.
Nếu thấy điện thoại, sạc nóng bất thường, phồng hay bốc khói trên máy bay, hãy báo tiếp viên ngay, không tự cầm bằng tay trần ném đi. Nếu điện thoại rơi vào khe ghế, đừng tự ngả ghế để tìm vì cơ cấu ghế có thể đè nát pin; gọi tiếp viên.
Vật bị cấm và hạn chế
Danh mục cụ thể do cơ quan quản lý của mỗi nước ban hành; ở Việt Nam có thể tra trên trang của Cục Hàng không Việt Nam và của các cảng hàng không. Các nhóm phổ biến:
- Vũ khí, vật trông giống vũ khí: súng, đạn, súng đồ chơi giống thật, bình xịt hơi cay.
- Vật sắc nhọn: dao, kéo có lưỡi dài vượt mức cho phép, dụng cụ cắt. Kéo nhỏ, bấm móng tay có thể được phép tuỳ nơi.
- Dụng cụ có thể gây thương tích: búa, cờ lê lớn, gậy thể thao.
- Chất dễ cháy, dễ nổ: bình gas mini, pháo, xăng, sơn, cồn nồng độ cao.
- Thuốc lá điện tử: thường chỉ được mang trong xách tay, không được ký gửi, không được hút hay sạc trên máy bay.
- Bật lửa: thường giới hạn một chiếc mang theo người, không ký gửi.
Vì sao phải cởi giày, tháo thắt lưng, lấy máy tính ra
Tháng 12 năm 2001, một hành khách trên chuyến American Airlines 63 từ Paris đi Miami cố kích nổ chất nổ giấu trong đế giày, bị tiếp viên và hành khách khống chế. Từ đó nhiều sân bay yêu cầu soi giày. Máy tính xách tay, máy tính bảng được lấy ra vì khối pin và mạch dày che mất những thứ bên dưới trên ảnh soi tia X. Máy soi CT mới giảm bớt các bước này ở một số sân bay.
Cổng từ và máy quét toàn thân phát hiện kim loại và vật lạ trên người. Máy quét toàn thân hiện đại dùng sóng milimet công suất rất thấp, ảnh hiển thị là hình nhân chung chung chứ không phải ảnh cơ thể thật.
Xếp đồ cho nhanh
- Kiểm tra trọng lượng và kích thước hành lý xách tay của hạng vé, vì mỗi hãng mỗi khác, hãng giá rẻ thường chặt hơn.
- Gom chất lỏng vào một túi trong suốt đặt ở ngăn trên cùng của ba lô.
- Sạc dự phòng có nhãn rõ, để trong túi xách tay, không bỏ vào va li ký gửi.
- Thuốc men mang theo trong xách tay, kèm đơn thuốc nếu là thuốc đặc trị.
- Bỏ chìa khoá, tiền xu, điện thoại vào túi áo khoác hoặc khay trước khi đến cửa soi.
- Hàng mua ở khu miễn thuế sau cửa soi được niêm phong túi riêng; nếu nối chuyến qua nước khác, có thể phải soi lại.
Góc nhìn hôm nay
An ninh sân bay luôn là sự đánh đổi giữa an toàn và sự tiện lợi. Công nghệ đang dịch chuyển dần sang soi thông minh hơn để giảm việc phải tháo, lấy đồ. Trong lúc đó, quy định về pin lithium lại đang chặt lên vì số thiết bị điện tử trên mỗi chuyến bay ngày càng nhiều.
Nguồn tra cứu chính thức: trang của Cục Hàng không Việt Nam và của từng cảng hàng không về danh mục vật phẩm hạn chế; trang hướng dẫn hàng nguy hiểm cho hành khách của IATA; trang "What can I bring?" của Cơ quan An ninh Giao thông Mỹ (TSA) nếu bay sang Mỹ. Khi còn băn khoăn món nào, cứ hỏi hãng trước hoặc để lại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Sạc dự phòng bao nhiêu mAh được mang lên máy bay?
Quy định tính theo Wh, không theo mAh. Sạc đến 100 Wh, tương đương khoảng 27.000 mAh với pin 3,7 V, được mang trong hành lý xách tay. Từ 100 đến 160 Wh cần hãng chấp thuận, trên 160 Wh bị cấm. Sạc dự phòng không bao giờ được ký gửi.
Vì sao sạc dự phòng không được ký gửi?
Pin lithium có thể tự bốc cháy khi hỏng hoặc bị đè. Trong khoang khách, tiếp viên phát hiện và dập được ngay; trong khoang hàng ký gửi, không ai thấy cho tới khi đám cháy đã lớn. Vì vậy pin rời phải đi cùng hành khách.
Mang chất lỏng lên máy bay được bao nhiêu?
Theo chuẩn phổ biến, mỗi chai, lọ không quá 100 ml, tất cả gom trong một túi trong suốt có khoá khoảng 1 lít, mỗi người một túi. Thuốc và sữa cho em bé được ngoại lệ với lượng hợp lý. Chai lớn chỉ còn ít bên trong vẫn bị tính theo dung tích ghi trên chai.
Vì sao có quy định 100 ml chất lỏng?
Quy định ra đời năm 2006 sau khi cảnh sát Anh phá âm mưu dùng chất nổ lỏng giấu trong chai nước để đánh bom nhiều chuyến bay xuyên Đại Tây Dương. Giới hạn dung tích nhỏ làm việc mang đủ lượng chất nguy hiểm khó hơn nhiều.
Có được dùng sạc dự phòng trên máy bay không?
Ngày càng nhiều hãng cấm dùng sạc dự phòng để sạc thiết bị trong suốt chuyến bay, nhất là sau vụ cháy máy bay Air Busan đầu năm 2025. Một số hãng còn yêu cầu không để sạc trong hộc hành lý trên đầu. Quy định khác nhau theo hãng, nên xem thông báo trước chuyến bay.
