Ở Việt Nam, lễ hội khinh khí cầu chưa thành một lịch cố định hằng năm như ở Mỹ hay Nhật; các kỳ lễ hội thường do tỉnh, thành tổ chức gắn với một sự kiện du lịch lớn, mời các đội bay nước ngoài sang trình diễn trong vài ngày. Tuyên Quang là một trong những địa phương đăng cai nhiều lần nhất, thường vào mùa thu. Người đi xem chủ yếu được trải nghiệm bay buộc dây, ngắm bóng cất cánh lúc rạng sáng và buổi thắp sáng bóng ban đêm.
Một lễ hội khinh khí cầu ở Việt Nam thường có gì
Dù tổ chức ở đâu, các kỳ lễ hội trong nước thường gồm ba phần, lặp lại theo từng ngày:
- Cất cánh buổi sáng. Các đội bơm bóng từ lúc trời còn tối, cất cánh khi mặt trời vừa lên. Đây là phần đẹp nhất và cũng là phần dễ bị hủy nhất vì gió.
- Bay buộc dây cho khách. Bóng được neo bằng ba, bốn sợi dây vào xe hoặc cọc dưới đất, chỉ lên cao vài chục mét rồi được kéo xuống. Khách xếp hàng mua vé hoặc nhận vé mời, mỗi lượt vài phút.
- Thắp sáng bóng ban đêm. Các bóng đứng yên trên bãi, phi công đốt đầu đốt theo nhịp nhạc, cả vỏ bóng sáng rực như một chiếc đèn lồng khổng lồ. Tiếng Anh gọi là "night glow". Phần này ít phụ thuộc thời tiết hơn vì bóng không rời mặt đất.
Đi kèm thường có các bóng hình đặc biệt: hình con vật, nhân vật hoạt hình, quả cầu kiểu dáng lạ. Những bóng "hình thù" này là đặc sản của các đội bay quốc tế, được chở theo từ lễ hội này sang lễ hội khác khắp thế giới.
Tuyên Quang và các nơi từng đón khinh khí cầu
Tuyên Quang đã nhiều lần tổ chức lễ hội khinh khí cầu quốc tế, thường đặt gần dịp Lễ hội Thành Tuyên mùa trung thu, khi thành phố đông khách về xem rước đèn. Bãi bay thường là quảng trường hoặc khu đất rộng ven đô, nơi khách có thể đứng sát bãi bơm bóng. Từ giữa năm 2025, tỉnh Tuyên Quang mới gồm cả địa bàn Hà Giang cũ, nên các kỳ tổ chức sau này có thể thay đổi địa điểm hoặc gắn thêm với những vùng núi phía bắc.
Ngoài Tuyên Quang, nhiều địa phương khác ở cả ba miền từng mời đội bay về trình diễn trong các lễ hội du lịch, festival văn hóa hoặc dịp khai trương khu nghỉ dưỡng. Phần lớn các kỳ ấy không lặp lại đều đặn, nên muốn biết năm nay có ở đâu thì cách chắc nhất là theo dõi thông báo của sở văn hóa, thể thao và du lịch các tỉnh, hoặc trang của ban tổ chức sự kiện.
Dịch vụ bay khinh khí cầu tự do ngắm cảnh theo kiểu thương mại, có lịch hằng ngày như ở Cappadocia hay Bagan, đến nay vẫn chưa phổ biến ở Việt Nam. Thỉnh thoảng có các đợt bay ở điểm du lịch nhưng thường mang tính mùa vụ.
Bay buộc dây và bay tự do khác nhau thế nào
| Bay buộc dây | Bay tự do | |
|---|---|---|
| Độ cao | Vài chục mét, giới hạn bằng chiều dài dây | Từ sát ngọn cây đến hàng trăm, hàng nghìn mét |
| Thời gian | Vài phút mỗi lượt | Thường khoảng một giờ trên không |
| Đi đâu | Lên thẳng rồi xuống tại chỗ | Trôi theo gió, hạ cánh ở bãi trống cách xa điểm xuất phát |
| Thời tiết | Rất nhạy với gió: gió hơi mạnh là bóng nghiêng, dây căng, phải dừng | Cũng cần gió nhẹ lúc cất và hạ cánh, nhưng trên cao bóng trôi cùng gió nên êm |
| Thủ tục | Đơn giản hơn, phạm vi nhỏ | Cần kế hoạch bay, phối hợp vùng trời, đội xe đuổi theo đón |
Nhiều người nghĩ bay buộc dây an toàn tuyệt đối vì "có dây giữ". Thực ra gió ngang mạnh tác động lên một vỏ bóng to như tòa nhà vài tầng tạo ra lực rất lớn, và chính sợi dây neo biến bóng thành một cánh buồm bị ghìm lại. Vì vậy ban tổ chức hay tạm ngưng bay buộc dây ngay cả khi người đứng dưới thấy gió "chỉ hơi hơi".
Thời tiết Việt Nam và mùa thích hợp
Khinh khí cầu cần ba thứ: gió nhẹ ở mặt đất, trời không mưa, không có dông. Khí hậu ba miền khác nhau nên mùa đẹp cũng khác nhau:
- Miền Bắc: mùa thu sang đầu đông (khoảng tháng 9 đến tháng 11) thường khô ráo, trời trong. Khi gió mùa đông bắc tràn về mạnh, sáng sớm vẫn có thể có gió giật, bay bị hủy.
- Miền Trung: tránh mùa mưa bão, ở nhiều tỉnh rơi vào khoảng tháng 9 đến tháng 12. Mùa xuân và đầu hè thuận hơn, nhưng trưa nắng gắt nên chỉ bay sớm.
- Miền Nam và Tây Nguyên: mùa khô, đại thể từ tháng 12 đến tháng 4, là lúc ổn định nhất. Mùa mưa thường có dông chiều, nhưng sáng sớm đôi khi vẫn bay được.
Sương mù sáng sớm ở vùng núi và đồng bằng Bắc Bộ là một thử thách riêng. Bóng có thể cất cánh trong sương mỏng, nhưng phi công cần nhìn thấy đường dây điện và chỗ hạ cánh. Sương dày là lý do hủy bay phổ biến không kém gió.
Vì sao lễ hội hay bị đổi giờ, hủy lượt
Người đi xem lần đầu thường bực mình khi dậy từ 4 giờ sáng, đến nơi thì loa thông báo hủy. Có mấy lý do chính đáng:
- Gió vượt ngưỡng. Mỗi phi công và mỗi hãng có giới hạn gió riêng cho cất và hạ cánh. Gió mặt đất mạnh lên vài km/h so với dự báo là đủ để dừng.
- Dông ở xa. Một đám mây dông cách hàng chục km vẫn có thể đẩy luồng gió mạnh tỏa ra xung quanh. Phi công không cất cánh khi có dông trong vùng.
- Vùng trời. Ở Việt Nam, mọi hoạt động bay, kể cả khinh khí cầu, đều phải được cấp phép và nằm trong khu vực, khung giờ đã duyệt. Bóng không được trôi lung tung vào vùng gần sân bay hay khu vực hạn chế. Nếu hướng gió hôm đó đẩy bóng về phía không được phép, buổi bay tự do có thể bị chuyển sang bay buộc dây hoặc hủy.
- Bãi hạ cánh. Bóng bay tự do cần ruộng, bãi trống không có dây điện ở cuối đường bay. Gió đẩy về phía khu dân cư đông đúc thì phi công thà không bay.
Hiểu những điều này sẽ đỡ thất vọng: một lễ hội hủy đúng lúc là lễ hội làm việc đàng hoàng.
Kinh nghiệm đi xem cho trọn
- Đến trước giờ cất cánh ít nhất 30–45 phút. Cảnh đẹp nhất không phải lúc bóng đã bay mà là lúc bóng đang được quạt thổi phồng trên cỏ, rồi đầu đốt phun lửa dựng bóng dậy.
- Xem kế hoạch ngày hôm trước. Ban tổ chức thường thông báo giờ bay hoặc hủy vào tối hôm trước hoặc ngay sáng sớm.
- Đi giày kín, mặc áo khoác. Bãi cỏ sáng sớm ướt sương, gió lạnh. Đứng gần đầu đốt lại nóng hắt, nên mặc nhiều lớp mỏng.
- Không đứng dưới hướng gió của bóng đang bơm, không bước qua dây neo, không chạm vào bình gas. Làm theo hướng dẫn của đội bay; họ thường nhờ khách phụ giữ miệng bóng hoặc dây, nhưng chỉ khi được mời.
- Chụp ảnh ngược sáng. Bóng đứng giữa mặt trời mới mọc và người chụp là khung hình kinh điển. Buổi night glow thì để máy ở tốc độ đủ chậm để bắt được ánh lửa.
- Trẻ nhỏ nên được bế hoặc nắm tay khi đứng gần bãi bơm, vì quạt bơm bóng có cánh quạt lớn và rất ồn.
Góc nhìn hôm nay: lễ hội trong khu vực, đi xa hơn một chút
Nếu muốn trải nghiệm bay tự do thật sự mà chưa có dịp ở trong nước, người Việt thường chọn những điểm gần:
- Bagan (Myanmar): bay ngắm hàng nghìn ngôi chùa, tháp cổ trên đồng bằng sông Ayeyarwady, mùa khô khoảng tháng 10 đến tháng 4. Tình hình an ninh và đi lại cần kiểm tra kỹ trước khi đi.
- Taunggyi (Myanmar): lễ hội khinh khí cầu truyền thống dịp Tazaungdaing, khoảng tháng 11. Bóng ở đây làm bằng giấy, thả đêm, có bóng mang theo pháo hoa. Đây là truyền thống dân gian, rất khác với khinh khí cầu chở người.
- Đài Loan: lễ hội khinh khí cầu ở Đài Đông vào mùa hè, bay buộc dây trên cao nguyên.
- Thái Lan, Malaysia: từng có các lễ hội khinh khí cầu quốc tế, lịch không cố định hằng năm.
Và trong nước, tục rước đèn trung thu, thả đèn hoa đăng trên sông cho thấy người Việt vốn mê ánh sáng trên trời và trên nước. Lễ hội khinh khí cầu, khi gắn với những dịp đó như ở Tuyên Quang, có chỗ đứng tự nhiên trong lịch hội hè.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội khinh khí cầu ở Việt Nam tổ chức ở đâu?
Không có địa điểm cố định hằng năm. Tuyên Quang là một trong những nơi tổ chức nhiều lần, thường vào mùa thu gần Lễ hội Thành Tuyên. Một số địa phương khác cũng từng mời đội bay quốc tế về trình diễn trong các lễ hội du lịch.
Đi lễ hội khinh khí cầu có được lên bay không?
Thường là có, nhưng chủ yếu là bay buộc dây: bóng được neo dưới đất, lên vài chục mét rồi xuống, mỗi lượt vài phút. Bay tự do theo gió thường dành cho các phi công và một số khách mời.
Vì sao khinh khí cầu ở lễ hội hay bị hủy?
Vì gió vượt ngưỡng an toàn, có dông trong vùng, sương mù dày hoặc hướng gió đẩy bóng về khu vực không được phép bay. Khinh khí cầu không lái được hướng, nên khi điều kiện không thuận thì cách an toàn duy nhất là không bay.
Nên đi xem khinh khí cầu vào giờ nào?
Sáng sớm, khoảng bình minh, là lúc bóng cất cánh. Nên có mặt trước 30–45 phút để xem cảnh bơm bóng. Buổi tối nếu có chương trình thắp sáng bóng thì cũng rất đáng xem.
Bay khinh khí cầu ở Việt Nam có cần xin phép không?
Có. Mọi hoạt động bay trong vùng trời Việt Nam đều phải được cơ quan quản lý vùng trời cấp phép, với khu vực và khung giờ cụ thể. Các đơn vị tổ chức lễ hội lo phần thủ tục này.
