Cappadocia là vùng cao nguyên ở miền trung Thổ Nhĩ Kỳ, nổi tiếng thế giới với cảnh hàng trăm khinh khí cầu cùng cất cánh lúc bình minh trên những thung lũng đá hình nấm. Chuyến bay thường kéo dài khoảng một giờ, xuất phát từ quanh thị trấn Göreme, và chỉ diễn ra khi gió đủ nhẹ. Mùa bay ổn định nhất là từ mùa xuân đến mùa thu; mùa đông đẹp nhưng hay bị hủy.
Cappadocia ở đâu và vì sao địa hình kỳ lạ đến vậy
Cappadocia không phải tên một thành phố mà là tên một vùng lịch sử, trải rộng trên mấy tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ, trung tâm du lịch nằm ở tỉnh Nevşehir. Các thị trấn khách hay ở là Göreme, Uçhisar, Ürgüp và Avanos.
Hàng triệu năm trước, các núi lửa trong vùng như Erciyes và Hasan phun trào, phủ lên cao nguyên những lớp tro dày. Tro nén lại thành đá tuf, mềm và dễ bị mài mòn. Trên mặt có những lớp đá bazan cứng hơn. Mưa, gió và băng tan qua nhiều thời đại gọt phần đá mềm đi, phần dưới mũ đá cứng còn lại, tạo thành những cột đá có "mũ" mà người địa phương gọi là ống khói tiên.
Năm 1985, UNESCO công nhận Vườn quốc gia Göreme và các khu di tích đá Cappadocia là Di sản thế giới, vì cả cảnh quan tự nhiên lẫn những công trình con người khoét vào đá.
Thành phố đục trong đá: lớp lịch sử dưới chân giỏ bay
Đá tuf mềm đến mức dùng dụng cụ thô sơ cũng đục được, nên từ rất sớm người dân đã khoét nhà, kho, chuồng gia súc vào núi. Trong thời kỳ Byzantine, các cộng đồng Kitô giáo đục cả nhà thờ và tu viện vào vách đá, vẽ bích họa lên trần và tường. Bảo tàng ngoài trời Göreme ngày nay giữ một quần thể nhà thờ như vậy, nhiều bích họa còn rõ màu.
Dưới mặt đất là các thành phố ngầm như Derinkuyu và Kaymaklı, đào sâu nhiều tầng, có giếng thông khí, kho lương, cửa đá lăn để chặn lối. Thời điểm khởi đào và quy mô dân sống trong đó qua các thời kỳ vẫn còn được giới nghiên cứu bàn luận; điều chắc chắn là chúng được mở rộng qua nhiều thế kỷ và từng là nơi trú ẩn.
Khi bay qua, khách sẽ thấy những ô cửa nhỏ lấm tấm trên vách đá. Phần lớn là chuồng chim bồ câu cổ: người xưa nuôi bồ câu để lấy phân bón cho vườn nho, vì đất núi lửa ở đây trồng nho rất tốt. Thung lũng Bồ Câu (Pigeon Valley) giữa Göreme và Uçhisar mang tên từ chính những chuồng chim này.
Một chuyến bay bình minh diễn ra thế nào
- Đón khách lúc trời còn tối. Xe của hãng bay đón tại khách sạn từ rất sớm, tùy mùa có khi trước 5 giờ sáng. Nhiều hãng cho khách uống trà, ăn nhẹ trong lúc chờ tin thời tiết cuối cùng.
- Bơm bóng. Ra bãi, khách thấy bóng nằm dài trên đất, quạt lớn thổi phồng, rồi đầu đốt dựng bóng đứng lên. Hàng chục bãi bơm cùng lúc, lửa lóe khắp thung lũng trong bóng tối.
- Cất cánh và bay khoảng một giờ. Phi công có lúc hạ thấp sát lòng thung lũng, lướt qua các cột đá và vườn mơ, có lúc nâng lên cao để thấy toàn cảnh với hàng trăm quả bóng khác lơ lửng quanh mình.
- Hạ cánh. Đội mặt đất lái xe kéo rơ-moóc đuổi theo bóng suốt chuyến. Nhiều phi công giỏi hạ giỏ thẳng lên rơ-moóc, khỏi phải đặt xuống đất.
- Lễ mừng sau bay. Các hãng thường mời rượu sủi tăm hoặc nước trái cây, trao giấy chứng nhận bay.
Tục mở rượu sủi tăm sau chuyến bay có một câu chuyện được kể khắp giới bay khinh khí cầu: thời đầu ở Pháp, các phi công mang theo rượu để mời nông dân nơi bóng rơi xuống, cho họ khỏi hoảng sợ và khỏi giận vì ruộng bị giẫm. Đây là chuyện truyền tụng, khó tìm được nguồn gốc chắc chắn, nhưng nó giải thích vì sao tục ấy lan rộng.
Các thung lũng thường được bay qua
| Thung lũng | Đặc điểm |
|---|---|
| Thung lũng Hồng (Rose Valley) và Thung lũng Đỏ (Red Valley) | Vách đá nhuốm màu hồng cam, đẹp nhất khi nắng sớm hoặc hoàng hôn chiếu vào; có nhà thờ đá ẩn trong vách |
| Thung lũng Bồ Câu (Pigeon Valley) | Chuồng chim cổ khoét trên vách, nối Göreme với Uçhisar |
| Thung lũng Tình yêu (Love Valley) | Những cột đá cao vút đứng thành rừng, là cảnh hay được chụp nhất |
| Uçhisar | Một khối đá lớn bị khoét thành pháo đài, điểm cao nhất vùng, nhìn từ trên không rất rõ |
Lộ trình cụ thể của từng sáng không ai hứa trước được, vì phụ thuộc vào gió. Một hãng tử tế sẽ nói rõ điều này thay vì cam kết "chắc chắn bay qua Love Valley".
Mùa nào bay đẹp, mùa nào hay bị hủy
- Tháng 4 đến tháng 6: trời mát, đồng ruộng xanh, hoa mơ, khả năng bay cao. Rất đông khách.
- Tháng 7, tháng 8: ổn định nhất về thời tiết nhưng ban ngày nóng; bay rất sớm.
- Tháng 9 đến tháng 11: thường được xem là đẹp nhất: nắng dịu, vườn nho chín, gió nhẹ.
- Tháng 12 đến tháng 3: có những buổi bay trên tuyết trắng rất ngoạn mục, nhưng gió, tuyết, sương mù làm tỷ lệ hủy cao hơn hẳn.
Mẹo của người đã đi: nếu thật sự muốn bay, hãy ở Cappadocia ít nhất hai, ba đêm và đặt chuyến bay vào sáng đầu tiên. Nếu bị hủy, hãng thường chuyển sang sáng hôm sau.
Quy định và an toàn
Ngành bay khinh khí cầu thương mại ở Cappadocia phát triển mạnh từ thập niên 1990. Lượng bóng tăng nhanh khiến cơ quan hàng không dân dụng Thổ Nhĩ Kỳ phải siết lại: hãng bay phải được cấp phép, số bóng được phép cất cánh mỗi sáng bị giới hạn, khu vực bay được phân vùng, và quyết định bay hay không được đưa ra cho cả vùng dựa trên đo gió. Có những buổi sáng chỉ một số khu được bay; có những buổi toàn vùng ngừng.
Vùng trời đông đúc như vậy từng xảy ra những vụ va chạm và hạ cánh mạnh, trong đó có vụ thương vong. Điều đó lý giải vì sao người đi nên chọn hãng có giấy phép rõ ràng, chịu giới hạn số khách mỗi giỏ, và không ham giá rẻ bất thường. Phần chuẩn bị chung về an toàn được trình bày riêng trong bài an toàn khi đi khinh khí cầu.
Giỏ to hay giỏ nhỏ
Ở Cappadocia, giỏ chở khách thường được chia ô, mỗi ô vài người, tổng cộng có thể đến hơn hai chục khách một giỏ. Giỏ nhỏ hơn đắt hơn nhưng ai cũng đứng sát thành giỏ, chụp ảnh thoải mái, phi công cũng dễ nói chuyện với từng người. Đó là lựa chọn về trải nghiệm, không phải khác biệt lớn về an toàn nếu hãng làm đúng quy định.
Góc nhìn hôm nay: đi Cappadocia mà không chỉ để chụp ảnh
Bức ảnh hàng trăm quả bóng trên ống khói tiên đã thành biểu tượng du lịch, đến mức nhiều người chỉ đứng trên sân thượng khách sạn để chụp mà không bay. Đó cũng là một lựa chọn hợp lý: đứng ở các đồi ngắm cảnh quanh Göreme lúc bình minh là thấy cả bầu trời đầy bóng.
Nhưng Cappadocia còn nhiều hơn một tấm ảnh:
- Dành nửa ngày cho Bảo tàng ngoài trời Göreme để xem bích họa Byzantine trong nhà thờ đá.
- Xuống một thành phố ngầm như Derinkuyu hoặc Kaymaklı; lối đi hẹp và thấp, không hợp người sợ không gian kín.
- Đi bộ một đoạn Thung lũng Hồng hoặc Bồ Câu để thấy tận mắt những gì vừa bay qua.
- Ghé Avanos, thị trấn ven sông Kızılırmak có nghề gốm từ đất sét đỏ của dòng sông.
Muốn hiểu sâu hơn, đọc về lịch sử vùng Tiểu Á thời Byzantine và hồ sơ di sản của UNESCO về Göreme. Biết mình đang bay trên đâu thì một giờ trên trời sẽ không chỉ là một giờ ngắm cảnh.
Câu hỏi thường gặp
Cappadocia ở nước nào?
Cappadocia là một vùng ở miền trung Thổ Nhĩ Kỳ, trên cao nguyên Anatolia. Trung tâm du lịch nằm ở tỉnh Nevşehir, quanh các thị trấn Göreme, Uçhisar, Ürgüp và Avanos.
Bay khinh khí cầu ở Cappadocia mất bao lâu?
Thời gian bay trên không thường khoảng một giờ. Tính cả đón tại khách sạn, chờ bơm bóng, hạ cánh và đưa về, cả buổi kéo dài khoảng ba đến bốn tiếng, bắt đầu từ trước bình minh.
Mùa nào bay khinh khí cầu Cappadocia đẹp nhất?
Từ tháng 4 đến tháng 11 là lúc thời tiết ổn định, ít bị hủy, trong đó mùa thu thường được khen nhất. Mùa đông có cảnh tuyết rất đẹp nhưng tỷ lệ hủy bay cao hơn hẳn.
Vì sao chuyến bay khinh khí cầu ở Cappadocia hay bị hủy?
Vì cơ quan hàng không quyết định cho phép bay theo tốc độ gió và tầm nhìn của từng buổi sáng. Gió hơi mạnh, sương mù hoặc tuyết là cả vùng có thể ngừng bay. Nên ở lại ít nhất hai, ba đêm để có ngày dự phòng.
Ống khói tiên ở Cappadocia hình thành thế nào?
Tro núi lửa phun trào từ hàng triệu năm trước nén thành đá tuf mềm, bên trên có lớp đá cứng hơn. Mưa gió bào mòn phần đá mềm, phần nằm dưới mũ đá cứng được che lại, thành những cột đá có mũ ngày nay.
